สถานการณ์ความไม่สงบในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้เกิดขึ้นมานาน นับเป็นเวลารวมหลายสิบปี เหตุการณ์ความไม่สงบยังคงเกิดขึ้นประปรายและปะทุรุนแรงขึ้นเป็นบางครั้ง ทุกครั้งที่เกิดขึ้นสร้างความสูญเสียทั้งชีวิตและทรัพย์สินจำนวนไม่น้อย สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เมื่อครั้งยังทรงดำรงพระชนม์ชีพ แม้จะทรงรับทราบถึงสถานการณ์แต่การเสด็จพระราชดำเนินแปรพระราชฐานของพระองค์ ไปประทับ ณ พระตำหนักทักษิณราชนิเวศน์ ยังทรงยึดมั่นไม่เปลี่ยนแปลงแม้จะทรงเสี่ยงภัยอันตราย ทรงรับสนองพระราชปณิธานในพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ในการตรวจเยี่ยมดูแลทุกข์สุขของราษฎร โดยเฉพาะในพื้นที่ที่ต้องการความช่วยเหลือเร่งด่วน
เมื่อเกิดเหตุการณ์ความไม่สงบขึ้นครั้งใด พระองค์ทรงสะเทือนพระทัยและทรงห่วงใยในชีวิตและความเป็นอยู่ของผู้ประสบภัยจากความไม่สงบชายแดนภาคใต้ในพื้นที่จังหวัดนราธิวาส ปัตตานี ยะลา และพื้นที่จังหวัดใกล้เคียงทุกครั้ง ได้เสด็จพระราชดำเนินไปทรงตรวจเยี่ยมเป็นกำลังใจและพระราชทานความช่วยเหลือแก่ผู้ได้รับผลกระทบ ทรงใช้พระราชทรัพย์ที่มีผู้ทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายโดยเสด็จพระราชกุศลเนื่องในวันเฉลิมพระชนมพรรษา ๖ รอบ เพื่อการช่วยเหลือบรรเทาทุกข์แก่ราษฎรในพื้นที่ดังกล่าว
ทรงรับสั่งให้กรมราชองครักษ์จัดทำโครงการ “ ราษฎรอาสารักษาหมู่บ้าน ” ให้ทหารฝึกอาวุธปืนและ การป้องกันตัวให้ชาวบ้านไทยพุทธและไทยมุสลิม เพื่อทำหน้าที่รักษาหมู่บ้านร่วมกันและอยู่ร่วมกันโดยสันติ ทรงสละพระราชทรัพย์เป็นค่าใช้จ่ายในการฝึกชุดแรก และทรงสละพระราชทรัพย์อีก ๒๐ ล้านบาท ซื้อที่ดินกว่า ๖๐๐ ไร่ และโปรดเกล้าโปรดกะหม่อมให้จัดตั้งเป็นโครงการ “ หมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียงและฟาร์มตัวอย่างในสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ” ตามแนวพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ที่บ้านรอตันบาตู หมู่ที่ ๗ ตำบลกะลุวอ อำเภอเมือง จังหวัดนราธิวาส กับสร้างบ้านสำหรับเป็นที่อยู่อาศัยช่วยเหลือแก่ครอบครัวผู้สูญเสียจากเหตุการณ์ความไม่สงบ และเป็นสถานที่สำหรับให้ฝึกอาชีพทำการทอผ้า และฝึกเรียนรู้การทำเครื่องปั้นดินเผา เพื่อสร้างอาชีพสร้างรายได้ให้แก่สมาชิกภายในศูนย์อย่างยั่งยืนสืบเนื่องต่อมาจวบจนปัจจุบัน
ด้วยทรงห่วงใยในความทุกข์ยากของครอบครัวเจ้าหน้าที่ผู้ประสบเคราะห์กรรมจากการปฏิบัติงานตลอดจนประชาชนจังหวัดชายแดนภาคใต้ เมื่อเสด็จพระราชดำเนินแปรพระราชฐานไปประทับ ณ พระตำหนักทักษิณราชนิเวศน์ พระองค์ได้เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวขณะทรงดำรงพระราชอิสริยยศสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมาร ไปทรงเปิดโครงการ ฯ และทอดพระเนตรสภาพหมู่บ้านและพื้นที่ ที่จะจัดทำเป็นฟาร์มตัวอย่าง กับทรงเยี่ยมราษฎรบ้านรอตันบาตูด้วย นอกจากนี้ ยังได้พระราชทานโครงการในลักษณะเดียวกันอีก คือโครงการ “ ฟาร์มตัวอย่างในสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ” กระจายไปในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ รวม ๒๐ แห่ง แบ่งเป็นจังหวัดนราธิวาส ๙ แห่ง จังหวัดปัตตานี ๙ แห่ง และจังหวัดยะลา ๒ แห่ง ให้ดำเนินงานโครงการเพื่อช่วยเหลือราษฎร และยังเสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมราษฎรในพื้นที่อย่างต่อเนื่อง ส่งผลดีทั้งด้านความมั่นคง ด้านอาชีพ ด้านความปลอดภัย ทั้งในชีวิตและทรัพย์สิน สร้างขวัญและกำลังใจแก่ราษฎรเหล่านั้นให้สามารถดำรงชีวิตอยู่ได้เป็นอย่างดีและมีความสุขสืบมา
