รัฐพิธีถวายราชสักการะสมเด็จพระนเรศวรมหาราช วันที่ ๑๘ มกราคม

พระราชประวัติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

          สมเด็จพระนเรศวรมหาราช หรือสมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ ๒ มีพระนามเดิมว่า พระองค์ดำ เป็นพระราชโอรสในสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราชกับพระวิสุทธิกษัตรี มีพระเชษฐภคินี คือ พระสุพรรณกัลยา และพระอนุชา คือ สมเด็จพระเอกาทศรถ สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงครองราชสมบัติเมื่อพุทธศักราช ๒๑๓๓ เสด็จสวรรคตเมื่อพุทธศักราช ๒๑๔๘ ในเอกสารประวัติศาสตร์ระบุพระนามสมเด็จพระนเรศวรมหาราชแตกต่างกัน เช่น พระนริศ พระนเรศ และพระนเรศวรราชาธิราช เป็นต้น เมื่อเสด็จขึ้นครองราชสมบัติแล้ว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาสมเด็จพระเอกาทศรถ พระอนุชา ให้มีพระเกียรติยศเสมอพระเจ้าแผ่นดินอีกพระองค์หนึ่งในสมัยสมเด็จพระนเรศวรมหาราชมีด้านการศึกสงครามตลอดรัชสมัยเพื่อสร้างความเป็นปึกแผ่นให้แก่บ้านเมือง พระราชกรณียกิจสำคัญ คือ ทรงกระทำสงครามยุทธหัตถีมีชัยชนะต่อพระมหาอุปราช เมื่อพุทธศักราช ๒๑๓๕ ทำให้ข้าศึกเกรงขามในพระราชอำนาจเป็นอย่างยิ่ง

พระบรมราชานุสาวรีย์และรัฐพิธี

          เมื่อวันที่ ๒๓ มกราคม พุทธศักราช ๒๔๙๕ คณะรัฐมนตรีมีมติให้ตั้งคณะกรรมการบูรณะอนุสรณ์ดอนเจดีย์ ซึ่งสร้างเป็นอนุสรณ์ในการที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงกระทำยุทธหัตถีมีชัยชนะต่อพระมหาอุปราช ณ ตำบลหนองสาหร่าย อำเภอดอนเจดีย์ จังหวัดสุพรรณบุรี ดำเนินการบูรณะโดยก่อสร้างพระสถูปครอบพระเจดีย์ยุทธหัตถี และสร้างพระบรมราชานุสาวรีย์ สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ประดิษฐานไว้เบื้องหน้าพระเจดีย์

          กรมศิลปากรได้รับมอบหมายให้ออกแบบปั้นพระบรมรูปสมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงพระคชาธารออกศึก เพื่อประดิษฐานหน้าพระสถูปเจดีย์ ผู้ออกแบบและปั้นพระบรมรูป คือ ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรีพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์ เมื่อวันที่ ๒๕ มกราคม พุทธศักราช ๒๕๐๒

          ต่อมา พุทธศักราช ๒๕๔๙ คณะรัฐมนตรีมีมติให้วันที่ ๑๘ มกราคม ซึ่งเป็นวันที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงกระทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราช ตามที่มีการคำนวณใหม่ (แทนวันที่ ๒๕ มกราคม) เป็นวันกองทัพไทย และเป็นงานรัฐพิธีประจำปี สำนักพระราชวังออกกำหนดการเสด็จพระราชดำเนินไปทรงวางพุ่มดอกไม้ถวายราชสักการะ หรือทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ผู้แทนพระองค์ไปปฏิบัติพระราชกรณียกิจแทนพระองค์