รัฐพิธีวันพ่อขุนรามคำแหงมหาราช ณ พระบรมราชานุสาวรีย์พ่อขุนรามคำแหงมหาราช อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย อำเภอเมืองสุโขทัย จังหวัดสุโขทัย
พระราชประวัติและพระราชกรณียกิจพ่อขุนรามคำแหงมหาราช
พ่อขุนรามคำแหงมหาราช เป็นพระราชโอรสของพ่อขุนศรีอินทราทิตย์กับนางเสืองทรงครองราชย์ ระหว่างพุทธศักราช ๑๘๒๒ ถึงพุทธศักราช ๑๘๔๑ ทรงรวบรวมอาณาจักรไทยให้เป็นปึกแผ่น ทำให้อาณาเขตของกรุงสุโขทัยขยายออกไปกว้างขวางในรัชสมัยของพระองค์ ยังผลให้กรุงสุโขทัยมีความเจริญรุ่งเรืองเป็นอย่างยิ่งทั้งด้านการปกครอง เศรษฐกิจ และสังคมบ้านเมืองมีความสงบเรียบร้อย และราษฎรมีความอยู่ดีกินดี
พระราชกรณียกิจของพ่อขุนรามคำแหงมหาราชที่สำคัญยิ่งประการหนึ่ง คือ ทรงประดิษฐ์อักษรไทยขึ้นใช้เมื่อพุทธศักราช ๑๘๒๖ อักษรที่พ่อขุนรามคำแหงมหาราชทรงประดิษฐ์ขึ้นมีลักษณะพิเศษกว่าตัวหนังสือของชาติอื่นในสมัยเดียวกัน คือ มีสระและพยัญชนะวางอยู่ในบรรทัดเดียวกัน สะท้อนถึงพระปรีชาสามารถที่ล้ำเลิศทางด้านอักษรศาสตร์
พระราชกรณียกิจด้านการศาสนา พ่อขุนรามคำแหงมหาราชโปรดให้นิมนต์พระภิกษุจากเมืองนครศรีธรรมราชขึ้นมาเผยแผ่พุทธศาสนาลัทธิลังกาวงศ์ที่กรุงสุโขทัย โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้สร้างพระแท่นมนังศิลาบาตรสำหรับพระสงฆ์นั่งแสดงธรรมในวันธรรมสวนะและประทับว่าราชการแผ่นดินในวันธรรมดา นอกจากนี้ ยังโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้สร้างวัดวาอารามจำนวนมาก อีกทั้งยังทรงเป็นอัครศาสนูปถัมภก
พระราชกรณียกิจด้านความสัมพันธ์กับต่างประเทศ พ่อขุนรามคำแหงมหาราชโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ส่งราชทูตไปเจริญสัมพันธไมตรีกับเมืองจีน และทรงมีสัมพันธไมตรีอันดีกับผู้ครองอาณาจักรใกล้เคียงด้วย ได้แก่ พระยามังรายแห่งอาณาจักรล้านนา และพระยางำเมืองแห่งอาณาจักรภูกามยาว ในพุทธศักราช ๑๘๓๙ พระองค์และพระยางำเมืองได้เสด็จไปทรงช่วยเหลือพระยามังรายเลือกหาชัยภูมิเพื่อสร้างเมืองเชียงใหม่
พระบรมราชานุสาวรีย์พ่อขุนรามคำแหงมหาราช
ด้วยรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของพ่อขุนรามคำแหงมหาราช รัฐบาลและจังหวัดสุโขทัยร่วมกันจัดสร้างพระบรมราชานุสาวรีย์พ่อขุนรามคำแหงมหาราชขึ้น ณ บริเวณอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย โดยมีนายสนั่น ศิลากรณ์ ประติมากรของกรมศิลปากร เป็นผู้ออกแบบและปั้นพระบรมรูปพ่อขุนรามคำแหงมหาราช
วันที่ ๗ ธันวาคม พุทธศักราช ๒๕๑๓ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ได้เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเททองหล่อพระบรมรูปพ่อขุนรามคำแหงมหาราช ณ กองหัตถศิลป์ กรมศิลปากร กรุงเทพมหานคร
วันที่ ๑๗ พฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๕๒๖ สมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เมื่อดำรงพระอิสริยยศเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมาร ได้เสด็จพระราชดำเนินไปทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจแทนพระองค์พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ทรงเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์พ่อขุนรามคำแหงมหาราช ณ บริเวณอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย จังหวัดสุโขทัย
พลเอก สุรยุทธ์ จุลานนท์ องคมนตรี เป็นผู้แทนพระองค์พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
บรมนาถบพิตร ไปวางพานพุ่มดอกไม้ถวายราชสักการะพระบรมราชานุสาวรีย์พ่อขุนรามคำแหงมหาราช
ณ อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย อำเภอเมืองสุโขทัย จังหวัดสุโขทัย เมื่อวันที่ ๑๗ มกราคม พุทธศักราช ๒๕๕๔
รัฐพิธีวันพ่อขุนรามคำแหงมหาราช
พุทธศักราช ๒๕๕๕ คณะรัฐมนตรีได้มีมติให้พระบรมราชานุสาวรีย์พ่อขุนรามคำแหงมหาราชเป็นอนุสาวรีย์แห่งชาติ และกำหนดให้วันที่ ๑๗ มกราคม ซึ่งเป็นวันที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ ทรงค้นพบศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหงมหาราช เป็นรัฐพิธีประจำปี กำหนดเสด็จพระราชดำเนินไปทรงวางพุ่มดอกไม้ถวายราชสักการะพระบรมราชานุสาวรีย์พ่อขุนรามคำแหงมหาราช ณ บริเวณอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย อำเภอเมืองสุโขทัย จังหวัดสุโขทัย หรือทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ผู้แทนพระองค์ไปปฏิบัติ พระราชกรณียกิจดังกล่าว
นางสาวเพลินพิศ กำราญ เรียบเรียง