พระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง

พระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาสมเด็จพระบรมราชินีนาถในสมัยรัชกาลที่ ๕

         พระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาของสมเด็จพระบรมราชินีนาถ มีขึ้นครั้งแรกในสมัยรัชกาล พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมสถาปนาสมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระอัครราชเทวี เป็น สมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ และทรงตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในระหว่างที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จประพาสยุโรป เมื่อพุทธศักราช ๒๔๔๐ ครั้นถึงพุทธศักราช ๒๔๔๑ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้จัดการพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาสมเด็จพระบรมราชินีนาถ แต่เนื่องจากวันพระราชสมภพของสมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ คือ วันที่ ๑ มกราคม ตรงกับวันพระราชสมภพของสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ สยามมกุฎราชกุมาร จึงโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้จัดร่วมกันเป็นพระราชพิธี ๓ วัน ตั้งแต่วันที่ ๓๑ ธันวาคม ถึงวันที่ ๒ มกราคม พระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา สมเด็จพระบรมราชินีนาถในครั้งนั้น ไม่มีพิธีสงฆ์  มีแต่งานสโมสรสันนิบาต การพระราชทานเลี้ยงพระบรมวงศานุวงศ์ ทูตานุทูต และข้าราชการ กับพระบรมวงศานุวงศ์  ทูตานุทูต และข้าราชการ เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทถวายพระพรชัยมงคล และวันที่ ๑ มกราคม เวลาเที่ยง ทหารบก ทหารเรือ ยิงปืนใหญ่เฉลิมพระเกียรติ  ฝ่ายละ ๒๑ นัด

         ครั้นถึงพุทธศักราช ๒๔๔๖ สมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ ทรงเจริญพระชนมายุครบ ๔๐ พรรษา พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ตั้งการพระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศล ในวันที่ ๓๑ ธันวาคม พระสงฆ์ จำนวน ๔๑ รูป เจริญพุทธมนต์ ณ พระที่นั่งบรมราชสถิตยมโหฬาร เจ้าพนักงานเชิญ พระพุทธบุษยรัตน์น้อย พระชัยนวโลหะ รัชกาลที่ ๔ พระพุทธปฏิมาชัยวัฒน์ รัชกาลที่ ๔ พระพุทธปฏิมาชัยวัฒน์ รัชกาลที่ ๕ พระพุทธรูปประจำพระชนมวารของสมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ พระเต้าน้ำพระพุทธมนต์ เทียนพระมหามงคล เทียนเท่าพระองค์  พระพุทธรูปและเทวรูปเทพยดานพเคราะห์ซึ่งอภิบาลพระชนมพรรษา พระพุทธรูปและเทวรูปเทพยดานพเคราะห์ซึ่งแทรกพระชนมพรรษา ตั้งแต่งที่มณฑลพระราชพิธี 

         วันที่ ๑ มกราคม เจ้าพนักงานถวายภัตตาหารเพลแด่พระสงฆ์ที่เจริญพระพุทธมนต์วันก่อน เวลาเที่ยง ทหารบก ทหารเรือ ยิงปืนใหญ่เฉลิมพระเกียรติฝ่ายละ ๒๑ นัด เวลาค่ำ พระราชทานเลี้ยงแก่พระบรมวงศานุวงศ์ พระบรมวงศานุวงศ์เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทถวายพระพรชัยมงคลฃ

         วันที่ ๒ มกราคม เวลาบ่าย สมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ เสด็จออกพระที่นั่งบรมราชสถิตยมโหฬาร ทรงสดับพระสงฆ์ถวายพระธรรมเทศนา ๑ กัณฑ์ ทรงประเคนจตุปัจจัยไทยธรรมแก่พระสงฆ์ เวลาค่ำ พระราชทานเลี้ยงแก่พระบรมวงศานุวงศ์ ทูตานุทูต และข้าราชการ ณ พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท

         พระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาสมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ ในปีต่อ ๆ มา พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้มีแต่การพระราชทานเลี้ยง หากปีใดมีการเปลี่ยนพระมหาทักษาในพระชนมายุจึงโปรดเกล้า โปรดกระหม่อมให้มีพิธีสงฆ์ด้วย

         ถึงพุทธศักราช ๒๔๕๖  สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ (พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้เฉลิมพระนามาภิไธยสมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ เป็น สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี) ทรงเจริญพระชนมพรรษาครบ ๕๐ พรรษา อันเป็นประเพณีนิยมพระชนมพรรษาเจริญได้กึ่งร้อย  พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ตั้งการพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาเป็นพระราชพิธีใหญ่และมีพิธีสงฆ์ด้วย  เพื่อสนองพระเดชพระคุณสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง หลังจากนั้น ในพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถในปีต่อ ๆ มา จึงได้กำหนดให้มีพิธีสงฆ์ตลอดจนกระทั่งสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี เสด็จสวรรคตในพุทธศักราช ๒๔๖๒

พระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาสมเด็จพระบรมราชินีในสมัยรัชกาลที่ ๖ และรัชกาลที่ ๗

         ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว  โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมสถาปนาพระวรราชชายาเธอ พระอินทรศักดิศจี เป็น สมเด็จพระนางเจ้าอินทรศักดิศจี พระบรมราชินี เมื่อพุทธศักราช ๒๔๖๕  และโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ตั้งการพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา โดยทรงอนุโลมตามพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี โดยโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้กำหนดพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา ๒ วัน คือ วันที่ ๑๐ และวันที่ ๑๑  มิถุนายน วันที่ ๑๐ มิถุนายน ทหารบก ทหารเรือ ยิงปืนใหญ่ เฉลิมพระเกียรติฝ่ายละ ๒๑ นัด พระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์นวัคคหายุสมธัมม์  วันที่ ๑๑ มิถุนายน ถวายภัตตาหารแด่พระสงฆ์ที่สวดพระพุทธมนต์แต่วันก่อน เวลาค่ำ เสด็จออกทอดพระเนตรละครและพระราชทานเลี้ยง

         ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้จัดการพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ในวันที่ ๒๐ และวันที่ ๒๑ ธันวาคม มีรายละเอียดการพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาตามแบบพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาสมเด็จพระนางเจ้าอินทรศักดิศจี พระบรมราชินี ในสมัยรัชกาลที่ ๖ และโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้เพิ่มการลงนามถวายพระพรชัยมงคล การเวียนเทียนสมโภชดวงพระราชสมภพ การพระราชทานเลี้ยงน้ำชาเครื่องว่างแก่พระบรมวงศานุวงศ์ ทูตานุทูต ข้าราชการและสตรีผู้มีบรรดาศักดิ์ในงานสโมสรสันนิบาต  และการเชิญเสด็จพระบรมวงศานุวงศ์ฝ่ายหน้าฝ่ายในทอดพระเนตรละครเนื่องในการเฉลิมพระชนมพรรษา

พระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ในรัชกาลที่ ๙

          ครั้นถึงสมัยรัชกาลพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ในปีแรก ๆ โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้จัดการพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ มีกำหนดการพระราชพิธี ๒ วัน คือ ในวันที่ ๑๒ และวันที่ ๑๓ สิงหาคม ณ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย มีการลงนามถวายพระพรชัยมงคล พระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์การยิงปืนใหญ่เฉลิมพระเกียรติ  และการถวายภัตตาหารแก่พระสงฆ์

          ต่อมา พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้จัดสถานที่ลงนามถวายพระพรชัยมงคลเนื่องในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษาสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เพิ่มเติม   ทหารบกและทหารเรือยิงปืนเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ และมีการทรงบำเพ็ญพระราชกุศลส่วนพระองค์

          อนึ่ง  เมื่อสมเด็จพระเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ มีพระชนมพรรษาครบรอบนักษัตร เช่น ๕ รอบ ๖ รอบ ๗ รอบ  พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร โปรดเกล้า ฯ ให้จัดพระราชพิธีเป็นงานใหญ่ตามราชประเพณี

นางสาวเพลินพิศ  กำราญ  เรียบเรียง